Jąkanie Skuteczne techniki płynnego mówienia. Fragmenty części 1 i zawartość części 2

Mieczysław Chęciek Elżbieta Bijak Dorota Kamińska

Jąkanie

Skuteczne techniki Płynnego mówienia

TPM i TDSM

w Zmodyfikowanym Programie Psychofizjologicznej Terapii Jąkających się

Część 1

SPIS TREŚCI CZĘŚCI 1

Wstęp	7
I. Technika Przedłużonego Mówienia (TPM)	15
II. Technika Delikatnego Startu Mowy (TDSM)	23
III. Organizacja zajęć i propozycje ćwiczeń z zastosowaniem TPM i TDSM w Zmodyfikowanym Programie Psychofizjologicznej Terapii Jąkających się	27
IV. Zestawy ćwiczeń oraz teksty do wprowadzania i utrwalania TPM i TDSM (materiały do kopiowania)	40
Zasady Płynnego Mówienia (ZPM)	40
Głoska m	42
Głoska p	54
Głoska b	79
Bibliografia	93
Biogramy autorów	97

 

TABLE OF CONTENTS OF PART 1

Introduction	11
I. PST (TPM) - proionged speech technique	15
II. GSST (TDSM) - gentle start speech technique	23
III. Organization plans and suggested exerdses with the use of PST (TPM) and GSST (TDSM) in the Modifiecf Programme of Psychophysiological Therapy for Stutterers	27
IV. Exercises and texts introducśng and consoiidating PST (TPM) and GSST (TDSM) (materiais for copying)	40
FSR (ZPM)-fluent speech rules	40
Sound m	42
Sound p	54
Sound b	79
Bibiiography	93
Authors	99

 

WSTĘP

Jąkanie - skuteczne techniki płynnego mówienia. TPM i TDSM w Zmodyfikowa­nym Programie Psychofizjologicznej Terapii Jąkających sięto pozycja, na którą polscy logopedzi czekają już od kilku lat. Jej wydanie było zapowiadane między innymi przy okazji organizowania ogólnopolskich warsztatów naukowo-szkoleniowych dla logopedów i neurologopedów na temat diagnozy i terapii jąkania [pierwszego i drugiego stopnia), konferencji logopedycznych z okazji Światowego Dnia Osób Ją­kających się, a także zajęć ze studentami podyplomowych studiów logopedii i neurologopedii na niektórych uczelniach.

Zawarty w książce materiał teoretyczny, a przede wszystkim praktyczny [słow­nikowy i słownikowo-obrazkowy) jest propozycją do wykorzystania w komplekso­wej terapii indywidualnej i grupowej osób z zaburzeniami płynności mówienia.

Technice Przedłużonego Mówienia [TPM), jak i Technice Delikatnego Startu Mowy [TDSM) poświęcono już kilka artykułów i rozdziałów w książkach polskich i zagranicznych dotyczących problematyki zaburzeń płynności mówienia pod po­stacią jąkania czy mowy bezładnej. Jednak dopiero ta pozycja, naszym zdaniem, stanowi odpowiednio metodycznie opracowany materiał prezentujący wiele tek­stów do terapeutycznego czytania zgodnie z obydwiema technikami i dostosowany do wieku osób objętych terapią. Z myślą o potrzebach młodszych oraz starszych pa­cjentów jąkających się z problemami w czytaniu opracowano także materiał obrazkowo-wyrazowy. Jego szata graficzna zachęci do ćwiczeń i ułatwi trening płynnego mówienia, a dzięki temu podziała motywująco na proces terapeutyczny. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż systematycznie prowadzony trening czytania zgod­nie z TPM ma istotny wpływ na usprawnienie techniki czytania i co za tym idzie - redukcję lęków przed czytaniem na forum grupy [zmniejszanie stanów logofobii).

Dlaczego z wielu różnych metod terapeutycznych oraz podejść do terapii jąkania wybrane zostały do opisu i opracowania Technika Przedłużonego Mówienia [TPM) i Technika Delikatnego Startu Mowy [TDSM)? Bazując na wynikach dotychczaso­wych badań naukowych, a także wiedzy zdobytej podczas uczestnictwa w specja­listycznych szkoleniach z zakresu zaburzeń płynności mówienia [prowadzonych m.in. przez znanych klinicystów z USA, Wielkiej Brytanii, Holandii i Polski) oraz przede wszystkim na własnych doświadczeniach wyniesionych z pracy z osobami z dysfluencją mowy, możemy stwierdzić, że to właśnie te techniki konsekwentnie realizowane przez pacjenta mogą przyczynić się do zmiany sposobu mówienia i za­stąpienia symptomów jąkania cechami mowy płynnej. Istotna jest przy tym wspie­rająca rola osób z najbliższego otoczenia podczas wszystkich form terapii, zarówno w czasie ćwiczeń prowadzonych w trakcie sesji terapeutycznych w gabinecie i pra­cy w domu, jak też intensywnych turnusów terapeutycznych.

Publikacja Jąkanie - skuteczne techniki płynnego mówienia składa się z dwóch części. W pierwszej części w rozdziale pierwszym i drugim szczegółowo opisano TPM i TDSM. Natomiast w rozdziale trzecim zaprezentowano zarys Zmodyfiko­wanego Programu Psychofizjologicznej Terapii Jąkających się, w którym wskazano wszystkie techniki i metody terapeutyczne (ze szczególnym uwzględnieniem TPM i TDSM) oraz kolejność ich wprowadzania i stosowania w ramach tego komplekso­wego programu. Przytoczone zostały także wybrane treści zawarte już w książce Jąkanie - diagnoza, terapia, program(Chęciek, 2007). Ostatni rozdział pierwszej części oraz druga część publikacji zawierają gotowe materiały do kopiowania, do wykorzystania w pracy terapeutycznej z pacjentem. Obszerny materiał słownikowy w formie wspomnianych już wyżej tekstów do terapeutycznego czytania (dialogów, opowiadań itp.) oraz zestawy wyrazowe i obrazkowo-wyrazowe do nazywania, mowy dialogowej, a także do czytania podpisów wyrazowych czy frazowych pod poszczególnymi obrazkami opracowano do głoski m,głosek zwarto-wybuchowych oraz samogłosek. W pierwszej części publikacji zawarto materiał dotyczący spół­głosek; m, pi b,w drugiej części do głosek: t, d, k, g, a,o, u, e, i.

Teksty do terapeutycznego czytania, służącego treningowi wprowadzanych zasad i technik płynnego mówienia, zostały ułożone w zestawach odpowiednich dla poszczególnych grup wiekowych. Kryterium tworzenia zestawów były głoski występujące w nagłosie w większości wyrazów zawartych w tekstach. Dobór ma­teriału słownikowego uzależniony był od powyższego kryterium. Zaproponowana kolejność wprowadzanych do ćwiczeń zestawów uwzględnia teksty z nagłosowymi spółgłoskami: m, p, b, t, d, k, g,a następnie samogłoskami: a,o, u, e, i.W przypadku tekstów ze spółgłoskami przyjęto skróconą wersję terapii z wykorzystaniem ma­teriału słownikowego oraz frekwencję najczęstszego występowania bloków neuromięśniowych o charakterze tonicznym w wyrazach z nagłosowymi spółgłoskami zwarto-wybuchowymi. Teksty słownikowe z nagłosową spółgłoską mw wyrazach traktujemy priorytetowo ze względu na jej walory emisyjne, bowiem większość osób z zaburzoną płynnością mówienia wykazuje równocześnie nieprawidłowości w sferze emisyjno-dykcyjnej na różnym poziomie. Przez wielu jąkających się pacjen­tów blokowane są także wyrazy z samogłoskami w nagłosie, dlatego korygowanie tych bloków krtaniowych, również o charakterze tonicznym, musi stać się ważną częścią terapii tej grupy osób. Szczegółowe wyniki badań naukowych nad prototypowością jąkania się w odpowiednich grupach wiekowych, w tym nad frekwencją blokowania jednostek mowy, szczególnie wyrazów z odpowiednimi głoskami w na­głosie, opisano we wspomnianej wyżej książce Jąkanie. Diagnoza ~ terapia - program (Chęciek, 2007, s. 127-179). Dokonując analizy częstotliwości występowania symp­tomów neuromięśniowego blokowania głosek polskich, można mówić o prototypowości głosek zwarto-wybuchowych oraz samogłosek występujących szczególnie w nagłosie wyrazów, ponieważ jak pisze prof. dr hab. Iwona Nowakowska-Kempna (2000, s. 91), „prototyp można kształtować zarówno na kryterium frekwentatywności (co, jakie jest najczęściej), jak i reprezentatywności (co uważamy za reprezen­tatywne na podstawie przypuszczalnej częstości występowania)".

Zestawy wyrazowe i obrazkowo-wyrazowe zostały opracowane według po­dobnego schematu kolejności wprowadzania głosek zastosowanego w tekstach do terapeutycznego czytania. Obrazki dają możliwość nie tylko nazywania ich poje­dynczymi wyrazami, ale także formułowania odpowiedzi pełnymi zdaniami czy też budowania krótkich dialogów.

Poziom opracowanych tekstów został odpowiednio dostosowany do poszcze­gólnych grup wiekowych: poziom I - dla dzieci w wieku 6/7-10/11 lat, poziom II - dla dzieci w wieku 11-13/14 lat, poziom III - dla młodzieży w wieku 14-17/18 lat i poziom IV - dla młodzieży i dorosłych w wieku 18 lat i więcej. Wskazane jest jed­nak, aby nie traktować bardzo sztywno powyższego podziału z uwagi na różny poziom możliwości intelektualnych, technikę czytania oraz zainteresowania pa­cjentów. (np. wybrane teksty z poziomu IV mogą być wykorzystane do ćwiczenia z osobą z grupy wiekowej poziomu III). Ponadto niektóre teksty z poziomu 1 można zastosować podczas terapeutycznego czytania przez rodzica bądź logopedę dziec­ku 5-7-letniemu, aby następnie wykorzystać przeczytany tekst do dialogu czy też opowiadania (monologu, narracji}.

W prezentowanych tekstach podkreślono samogłoski ustne i nosowe. Jednak w sylabach, w których występuje połączenie samogłoski i z samogłoskami a, o, e, u/ó, samogłoska i nie jest podkreślona, bowiem ma ona fonetyczną funkcję zmięk­czania poprzedzającej ją spółgłoski, a ponadto zgodnie z poglądem o asynchronicz­nej miękkości spółgłosek wargowych w mowie realizowana jest jako głoska j (np. miasto, nabiał}. Natomiast w sylabach, w których stanowi ona funkcję sylabotwórczą (np. lipa, kalina), jest podkreślana w wyrazach i wydłużana w mówieniu.

Podkreślone w wyrazach samogłoski wymawiane są w sposób wydłużony, w jednakowym iloczasie, zgodnie ze zjawiskiem opóźnionego sprzężenia zwrot­nego leżącego u podstaw metody „Echo”. W początkowych tygodniach terapii są wydłużane o 0,2 sekundy, a później optymalnie o 0,1 sekundy (Adamczyk, 1993, s. 141-155 i późniejsze prace). Ze względu na nietrwały charakter samogłosek no­sowych ich wydłużanie (zalecane jedynie dla celów terapeutycznych) jest nieznacz­ne, co nie powoduje utraty ich cech fonetycznych. Warto przy tym podkreślić, że prof. dr hab. Bogdan Adamczyk wraz z zespołem współpracowników w Instytucie Fizyki UMCS w Lublinie poprzez naukowe badania nad zjawiskiem opóźnionego sprzężenia zwrotnego w terapii jąkających się osób udowodnili, iż zastosowanie w terapii opóźnienia w mówieniu więcej niż o 0,1-0,2 sekundy (czyli przypomina­jącego tempo mówienia osoby o temperamencie flegmatyka) jest błędem meryto­rycznym. Zastosowanie w terapii opóźnienia na przykład o około 0,4-0,6 sekundy czyni mowę pacjentów na kilka miesięcy nienaturalną, trudną do zaakceptowania przez nich samych i otoczenie społeczne, a powrót do przyspieszonego tempa mó­wienia wydłuża proces terapii (nie wspominając już o bardzo negatywnych skut­kach emocjonalnych i społecznych oraz wysokich kosztach terapii).

W omawianych technikach wykorzystuje się zjawisko trójzmysłowej percepcji czytanych tekstów w celu osiągnięcia nie tylko płynnego mówienia, ale także do­brej dykcji. Postrzeganie zmysłem wzroku podkreślonych w tekstach samogłosek nakazuje pacjentom ich przedłużanie, zmysł słuchu rejestruje i utrwala jednakowy iloczas ich trwania, a zmysł czucia umożliwia rejestrowanie i realizowanie szersze­go stopnia otwierania ust podczas przedłużania samogłosek (zgodnie z zasadami poprawnej emisji głosu). Podczas ćwiczeń wykorzystuje się lustro, kamerę i moni­tor, dyktafon, ale także aparat „Echo”. Szerszy stopień otwierania jamy ustnej przy realizacji samogłosek spowalnia proces mówienia, co w dużym stopniu przyczynia się do usprawniania płynnej mowy ale także pięknej, poprawnej dykcji, o czym wspomina także w swojej książce ks. dr hab. Grzegorz Poźniak (2012, s. 37-47). Przedstawione techniki płynnego mówienia, a szczególnie TPM wraz z materiałem słownikowym i obrazkowo-wyrazowym, mogą być w pełni wykorzystane w pra­cy terapeutycznej z osobami z mową bezładną (giełkotem) (por. Louis i in., 2005, s. 47-60).

Terapeutyczne czytanie tekstów przez pacjenta powinno się odbywać przy bez­pośredniej lub pośredniej obecności osoby wspierającej proces terapii. Pacjent musi być świadomy faktu, że ktoś go słucha i ocenia, aby w ten sposób zmniejszyć swój lęk przed ewentualną negatywną oceną. Osoba słuchająca może także wskazać na po­zytywne oraz negatywne czynniki, jak na przykład przyspieszone tempo czytania, zbyt wąski stopień otwierania jamy ustnej. Osoba bądź osoby wspierające proces terapii muszą być obecne wraz z pacjentem na pierwszej sesji diagnostyczno-tera­peutycznej, na której szczegółowo omawiane są: wyniki diagnozy, program terapii oraz podstawowe zalecenia do konsekwentnego realizowania w domu i w gabine­cie, a w przypadku turnusów terapeutycznych także inne zalecenia, które będą wy­konywane podczas intensywnego programu terapeutycznego (szczegółowy opis programu terapeutycznego czytelnik znajdzie w książce Jąkanie. Diagnoza - terapia - program M. Chęćka, a także na stronie internetowej www.jakanie-terapia.pl).

Od wielu już lat TPM i TDSM są wykorzystywane w korygowaniu fizjologicznego problemu zaburzonej płynności mowy w różnym zakresie, a szczególnie w podej­ściu terapeutycznym „mówić bardziej płynnie" Stosował je w swojej terapii i opisał skrótowo w artykule ks. dr Stanisław Wilczewski (1967, s. 105-111), na ich temat pisali także: dr Charles Woodruff Starkweather (1995, s. 91-116), Renée Byrne (1989), Lena Rustin (1991), Hugo H. Gregory (1984, s. 335-356), Eugene B. Cooper i Crystal S. Cooper (1985) i inni. Niniejsza publikacja stanowi efekt wieloletnich działań na tym polu dr. M. Chęćka - jednego z autorów publikacji, który już od po­nad trzydziestu lat z dużym powodzeniem stosuje powyższe techniki w terapii osób z dysfluencją mowy, zarówno w warunkach gabinetowych, jak i turnusowych. A od prawie dziesięciu lat techniki te są skutecznie stosowane również przez ak­tualny zespół terapeutów (m.in. neurologopedów, emisjologa i psychoterapeutę) ze Specjalistycznego Centrum Terapii Jąkania w Wodzisławiu Śląskim, w tym przez autorki oddawanej do rąk czytelników niniejszej książki.

Autorzy publikacji kierują serdeczne podziękowania do byłych studentów podyplomowych studiów logopedii i neurologopedii między innymi Uniwersyte­tu Śląskiego, Uniwersytetu Gdańskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, obecnego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie za opracowanie w ramach zaliczeń zajęć z diagnozy i terapii jąka­nia wybranych tekstów do terapeutycznego czytania. Teksty te zostały przez au­torów książki zmodyfikowane - przeredagowane, uzupełnione i dostosowane do odpowiedniego poziomu ćwiczeń z osobami z zaburzeniami płynności mówienia. Ponadto, materiał ćwiczeniowy został uzupełniony tekstami oraz zestawami wy­razowymi i obrazkowo-wyrazowymi.

 

INTRODUCTION

Stuttering - effective fluent speech techniques PST and GSST in the Modified Programme of Psychophysiological Therapy for Stutterershas been eagerly awaited by SIT teams for a few years now. Its publication would be announced during scientific and training workshops on stuttering diagnostics and therapy (first and second degree), at SLT conferences on the occasion of International Stuttering Awareness Day, as well as at some universities during postgraduate courses in SLT for neurological patients.

Both the theories presented in the book and the practice materials (glossaries and pictures) can be applied in individual and group therapies for persons with fluency disorders. PST and GSST have already been addressed in some articles and books on stuttering and cluttering, published both in Poland and abroad. In our opinion, however, this very publication is the first one to contain carefully prepared texts for therapeutic reading in accordance with PST and GSST, which are adapted for people of different age. With a view to meeting the needs of stuttering patients (both young and old) who have difficulty reading, picture-word materials have been prepared. Their visual aspect is meant to encourage doing the tasks and facilitate fluent speech practice, which supports the therapy. Moreover, systematic reading practice in accordance with PST rules improves reading skills and reduces the fear of public reading (glossophobia).

Why, of all the therapeutic methods and approaches, were PST and GSST selected for description and study? Current scientific study results, the knowledge we have acquired during fluency disorder training courses (run by renowned clinicians from the US, the UK, the Netherlands, and Poland), as well as our own experience in working with people with speech disfluency, make us confident that the two techniques, if applied consistently by a patient, can change their speech patterns, and replace stuttering with fluent speech features. Especially important is the support from friends and relatives - during office therapy sessions, while working at home, and at intensive therapy courses.

Publication Stuttering - effective fluent speech techniques PST and GSST in the Modified Programme of Psychophysiological Therapy for Stutterersconsists of two parts. In part one in chapters one and two the focus is the detailed description of PST and GSST. Chapter three outlines the revised therapy programme for stutte­ring persons, and all the therapy techniques and methods (including PST and GSST) with the sequence of their implementation within this comprehensive program­me. Also, selected parts of Jąkanie. Diagnoza - terapia - program(Chęciek, 2007) are included. Chapter four contains FSR. The last chapter of part one and the whole part two contains copying materials to be used while working with a patient An extensive amount of material in the form of texts for therapeutic reading (dialogues, stories, etc.); word sets, and word-picture sets, for naming and dialogue speech practice, as well as for reading words and phrases constituting captions which ac- company pictures was developed for m sound, plosive consonants, and vowels. Part one contains working material for consonants: m, pand b,part two - for sounds: t, d, k, g, a, o, u, e, L

The therapeutic reading texts, which are meant to help practice the fluent speech rules and techniques, are arranged in sets appropriate for individual age groups. The criterion behind the organisation of the sets was the sound occurring in the initial position of the majority of the words in these texts. The words were selected in keeping with the above criterion. The suggested sequence of the sets introduced in the exercises includes texts with m, p, b, t, d} k,and gin the initial position, which are followed by a, o,u, e,and i.In the case of texts with consonants, a brief version of the therapy is applied with the use of the vocabulary material; also important is here the frequency of tonic, neuromuscular blocks in words with plosive consonants in the initial position. The vocabulary texts with m in the initial position are given priority because of the consonant's sound properties, as most people with speech disfluency suffer from some anomalies of various degree in speech production and articulation. As many stuttering patients block words with vowels in the initial position, correcting tonic, larynx blocks must become a part of the therapy for such people. The results of the stuttering prototypicality studies in certain age groups, including speech unit blocking frequency - especially, words with certain sounds in the initial position - were addressed in the aforementioned Jąkanie. Diagnoza - terapia - program(Chęciek, 2007, pp. 127-179}. Analysing the frequency of neuromuscular block symptoms as regards Polish sounds, we can indicate the prototypicality of plosive consonants, and of vowels in the initial position. As Iwona Nowakowska-Kempna (2000, p. 91} puts it „a prototype can be created in accordance with the frequency criterion (what and of what type is most frequent), as well as representativeness criterion (what we consider as representative, based on the assumed frequency)".

The word sets, as well as word-picture sets, have been developed in accordance with a sequence similar to the one behind introducing sounds in therapeutic re­ading texts. The pictures can be given one-word titles, but full-sentence answers and short dialogues are also possible.

The levels of the texts are appropriate for respective age groups: level 1 - kids at the age of 6/7-10/11, level 11 - kids at the age of 11-13/14, level III - youth at the age of 14-17/18 and level IV - youth and adults at the age of 18 and above. It is advisable, however, not to stick to this classification too rigidly as patients demonstrate various levels of intellectual ability, different reading skills, and different interests (e.g. some level IV texts can be used for practice with a person from the level III age group}. Moreover, some texts from level I can be used for therapeutic reading by a parent or a therapist to a 5-7 year old in order to use them later in dialogues or Stones (monologue, narrative}.

In the texts, both nasal and oral vowels are underlined. In the syllables in which iis coupled with a, o, e, u/ó, iis not underlined, as it palatalises the consonants preceding it. Thus, according to the theory of "asynchronic palatalisation" of labial con­sonants, it is realised in speech as j sound (e.g. miasto, nabiał}, On the other hand, when it is syllabic (e.g. lipa, kalina),it is underlined, and its realisation is prolonged.

The underlined vowels are prolonged, their length being identical, taking into account the delayed feedback phenomenon on which the Echo approach is based. In the first weeks of the therapy, they are elongated by 0.2 second, and later by 0.1 second (Adamczyk, 1993, pp. 141-155, and later works). Due to the unstable nature of nasal vowels, their prolongation (for therapeutic purposes only) is only marginal, which retains their phonetic properties,

It should be noted that Bogdan Adamczyk with his colleagues at Instytut Fizyki UMCS in Lublin have proven in their studies of the delayed feedback m stuttering therapy that delays longer than 0.1-0.2 second (therefore, resembling the speech pace of a phlegmatic person] are an methodological error. Delays by ca. 0.4-0.6 seconds make patients' speech unnatural for a few months. It is difficult to accept both for them and for their social group, and resuming the faster pace makes the therapy longer (not to mention negative emotional and social consequences, as well as the high cost of such therapy}.

The techniques discussed allow perception of texts through three senses, which is to improve speech fluency and proper articulation. Seeing the underlined vowels in the texts makes patients elongate them. Hearing perceives and preserves identical vowel lengths. Touch makes it possible to open the mouth wider during vowel elongation (following the rules of proper articulation) and to perceive the process. In the course of the practice, a mirror is used, as well as a camera and a screen, a voice recorder, and the Echo device. The wider we open our mouth in vowel realisation, the more slowly we speak, which considerably improves speech fluency, and proper articulation - as confirmed by Grzegorz Poźniak (2012, pp. 37-47). The fluent speech techniques presented - especially PST with the vocabulary material, and word-picture material - can be readily used in a cluttering therapy (cf. Louis et al, 2005, pp. 47-60).

Therapeutic reading by a patient should be supported by a selected person - directly or indirectly. The patient must be aware of the fact that he/she is listened to and assessed, which helps them reduce their fear of a negative evaluation. However, the person listening can indicate both positive and negative factors, e.g. too fast a pace of reading, or too small a mouth opening. The person(s) supporting the therapy process must be present during the first diagnosis and therapy session. It is then that the diagnosis is discussed, as well as the therapy programme, the basic recommendations to be followed in the course of the therapy at home and as an outpatient, and other suggestions for intensive therapy programme. The detailed description of the therapy programme can be found in Jąkanie, Diagnoza - terapia - program by M. Chęciek, as well as at www.jakanie-terapia.pl).

For many years now, PST and GSST have been used in dealing with the physiological issue of fluency disorder of varied degrees - especially in the "speak more fluently" therapy approach. It was used by Stanisław Wilczewski, who provided its brief description in an article (1967, pp. 105-111). There are also works on this subject by Charles Woodruff Starkweather (1995, pp. 91-116), Renee Byrne (1989), Lena Rustin (1991), Hugo H. Gregory (1984, pp. 335-356), Eugene B. Cooper and Crystal S. Cooper (1985), and many others. One of the authors of this book, Mieczysław Chęciek has for over thirty years now been active in the field, as well as using the aforementioned techniques in speech disfluency therapy both in his Office and du- ring therapy courses. For almost ten years now, the techniques have been used by the current team of therapists (the therapists in SLT for neurological patients, the articulation specialist, and the psychotherapist) at Specjalistyczne Centrum Terapii Jąkania in Wodzisław Śląski, including the two other authors behind this book.

The Authors would like to thank former postgraduate students of the SLT for neurological patients at The University of Silesia, The University of Gdańsk, The University of Wrocław, Wrocław Medical University, and the University of Social Sciences and Humanities in Warsaw for preparing selected texts for therapeutic reading as part of their stuttering diagnostics/therapy course assignments. The texts have been modified by the Authors, i.e. revised, extended, and adjusted to meet the needs of the people with fluency disorders on different levels, Additionally, texts, word sets, and word-picture sets, have been included in the practice materials.

 

BIOGRAMY AUTORÓW

Mieczysław Chęciek - doktor nauk humanistycznych (na podstawie rozpra­wy doktorskiej Realizacja jednostek mowyw jąkaniu. Podstawy kompleksowego pro­gramu diagnostyczno-terapeutycznego dla jąkających się),pedagog, neurologopeda (specjalizacja medyczna w zakresie neurologopedii zatwierdzona przez Ministra Zdrowia w 2006 r.), nauczyciel akademicki. Ukończył podyplomowe studia logope­dyczne na UMCS w Lublinie pod kierunkiem prof. dr. Leona Kaczmarka. Od ponad 30 lat specjalizuje się w diagnozie i terapii osób z zaburzeniami płynności mówie­nia, w tym jąkających się i z giełkotem. Odbył kilkanaście staży naukowo-zawodowych w zakresie balbutologopedii w zachodnich specjalistycznych ośrodkach i klinikach uniwersyteckich, między innymi w Centrum Terapii Jąkania (obecna nazwa: The Michael Palin Centre w Londynie) pod kierunkiem dr Leny Rustin, warsztaty w Oxfordzie prowadzone przez klinicystów z USA, prof. Hugo Gregory'e- go i prof. Eugene'a Coopera, w Klinice Uniwersyteckiej Wolnego Uniwersytetu Steglitz w Berlinie Zachodnim. Wygłosił kilkadziesiąt referatów na temat jąkania na międzynarodowych kongresach i konferencjach w krajach zachodnich i w Polsce. Ukończył również szkolenia w zakresie terapii jąkania prowadzone między innymi przez ks. dr. Stanisława Wilczewskiego w Instytucie Fonetycznym w Katowicach. Współpracował między innymi z prof. Bogdanem Adamczykiem i prof. Zbigniewem Tarkowskim. Od wielu lat prowadzi ogólnopolskie warsztaty naukowo-szkolenio­we dla logopedów dotyczące diagnozy i terapii jąkania oraz intensywne turnusy terapeutyczne dla jąkających się w ramach Specjalistycznego Centrum Terapii Jąka­nia w Wodzisławiu Śląskim. Jest wykładowcą na kilku uczelniach w kraju (m.in. na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu i w Szkole Wyższej Psychologii Społecz­nej w Warszawie), Opublikował ponad 90 prac, w tym większość na temat zaburzeń płynności mówienia. Zasłużony działacz Polskiego Towarzystwa Logopedycznego (Złoty Certyfikat), wieloletni zastępca przewodniczącego Zarządu Głównego PTL oraz przewodniczący Śląskiego Oddziału PTL. Za swoją działalność logopedycz­ną na arenie ogólnopolskiej i międzynarodowej otrzymał kilka odznaczeń, w tym w 1998 roku Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.

Elżbieta Bijak - logopeda (Uniwersytet Śląski w Katowicach), absolwentka podyplomowych studiów na kierunku neurologopedia (Akademia Techniczno-Hu­manistyczna w Bielsku-Białej), oligofrenopedagog. Pracuje jako logopeda w Szkole Podstawowej nr 3 z Oddziałami Integracyjnymi w Mikołowie. Specjalizuje się w za­kresie zaburzeń płynności mówienia, w tym profilaktyki, diagnozy i terapii dzieci, młodzieży oraz dorosłych. Od kilku lat pracuje w Specjalistycznym Centrum Tera­pii Jąkania w Wodzisławiu Śląskim, stosując Zmodyfikowany Program Psychofizjo­logicznej Terapii Jąkających się autorstwa dr. Mieczysława Chęćka, w tym od 2008 roku podczas turnusów terapeutycznych dla osób z dysfluencją mowy. Prowadzi ćwiczenia, zajęcia laboratoryjne i praktyczne z zakresu diagnozy i terapii jąkania między innymi na podyplomowych studiach logopedycznych na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Systematycznie podnosi swoje kompetencje zawodowe, uczestnicząc w licznych szkoleniach dotyczących niepłynności mówienia prowa­dzonych przez specjalistów z tej dziedziny między innymi dr. Mieczysława Chęćka, prof. Zbigniewa Tarkowskiego, dr. Krzysztofa Szamborskiego, dr Katarzynę Węsierską i Mies Bezemer (Holandia). Autorka i współautorka publikacji o tematyce logopedycznej, w tym dotyczącej zaburzeń płynności mówienia.

Dorota Kamińska - logopeda, pedagog; absolwentka podyplomowych stu­diów na kierunku neurologopedia (Wyższa Szkoła Psychologii Społecznej w War­szawie). Pracuje jako pedagog i logopeda w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Ciechanowie. Prowadzi grupową terapię dzieci i młodzieży z zaburzeniami płyn­ności mówienia w oparciu o Zmodyfikowany Program Psychofizjologicznej Terapii Jąkających się autorstwa dr. Mieczysława Chęćka. Członek Polskiego Towarzystwa Logopedycznego (Srebrny Certyfikat). W ramach współpracy z dr. M. Chęćkiem od kilku lat uczestniczy jako terapeuta mowy w specjalistycznych turnusach terapeutycznych dla osób z dysfluencją mowy organizowanych przez Specjalistyczne Cen­trum Terapii Jąkania w Wodzisławiu Śląskim. Współpracuje również z Państwową Wyższą Szkołą Zawodową w Ciechanowie, prowadząc ćwiczenia z zakresu pro­filaktyki, diagnozy i terapii logopedycznej, w tym zaburzeń płynności mówienia. Certyfikowany trener międzynarodowego programu TOCfE (Theory of Constraints for Education). W pracy terapeutycznej z osobami jąkającymi się wykorzystuje na­rzędzia TOC w celu rozwijania samoregulacji i motywacji, a także automatyzacji płynnej mowy. Ukończyła liczne formy doskonalenia zawodowego o tematyce do­tyczącej niepłynności mówienia prowadzone przez specjalistów, między innymi dr. Mieczysława Chęćka, prof. Zbigniewa Tarkowskiego, dr. Krzysztofa Szamburskiego, dr Annę Walencik-Topiłko, dr Katarzynę Węsierską, Manon Spruit i Mies Bezemer (Holandia). Autorka i współautorka publikacji logopedycznych dotyczą­cych jąkania, między innymi książki Wspomaganie płynności mowy dzieckaw wieku przedszkolnym - profilaktyka; diagnoza i terapia jąkania wczesnodziecięcego.

 

AUTHORS

Mieczysław Chęciek- with his PhD in humanities and the thesis on speech unit realisation in stuttering. he is an educator, a therapist for neurology-related speech and language deficits (title granted by the Minister of Health in 2006), and a university professor. He completed the postgraduate studies in speech and language therapy (SIT) at UMCS in Lublin under the supervision of Leon Kaczmarek. For over thirty years, he has concentrated on the diagnostics and the therapy of people suffering from fluency disorders including stuttering and cluttering. He has completed over a dozen scientific and vocational internships in balbuties therapy in specialist centres and university clinics, including an internship at The Michael Palin Cen­tre in London under the supervision of Lena Rustin; Oxford workshops run by the clinicians from the US - Hugo Gregory and Eugene Cooper; and an internship at the university clinic of the Freie Universität Berlin. At International congresses and conferences held in Poland and in the West, he has presented a few dozen papers on stuttering. In Poland, he completed courses on stuttering therapy organised by Sta­nisław Wilczewski in his phonetics institute in Katowice. He conducted therapies for stuttering persons with Bogdan Adamczyk and Zbigniew Tarkowski. For many years, he has been organising scientific and vocational all-Poland workshops for speech and language therapists on the diagnostics and the therapy of stuttering, as well as intensive therapy courses for stuttering persons in Specjalistyczne Centrum Terapii Jąkania (therapy centre) in Wodzisław Śląski. He works for Polish universities including Wrocław Medical University and The University of Social Sciences and Humanities in Warsaw. He has written over ninety titles - most of them on fluency disorders. He has been active in the Polish SLT association (PTL). He was awarded its Golden Certificate, and for many years, he was the vice-president of the executive board of PTL, and the president of the Silesia branch of PTL. For his achievements in the field of SLT, both in Poland and abroad, he was awarded a few medals including The Order of Polonia Restituta in 1998.

Elżbieta Bijak - a speech and language therapist (University of Silesia in Kato­wice), and an educator for people with oligophrenia, she completed the postgradu­ate studies in the SLT for neurological patients at The University of Bielsko-Biała. She works as a speech and language therapist at the primary school with an integration department in Mikołowo. She concentrates on fluency disorders, especially their preventive medicine, as well as the diagnostics and the therapies for children, youth, and adults. For a few years now, she has been working in Specjalistyczne Centrum Terapii Jąkania in Wodzisław Śląski, applying Chęciek's revised therapy programme for stuttering persons, as well as, sińce 2008, participating in thera­py courses for people with speech disfluency. She conducts classes, runs lab work­shops, and practice sessions on the diagnostics and the therapy of stuttering (e.g. as part of postgraduate SLT studies at the University of Silesia in Katowice). With a view to developing her competences, she has attended numerous training courses on speech disfluency by experts such as: Mieczysław Chęciek, Zbigniew Tarkowski; Krzysztof Szamburski, Katarzyna Węsierska, Mies Bezemer (Netherlands). She has written and co-written titles on SIT including fluency disorders.

Dorota Kamińska - a speech and language therapist, an educator, she completed the postgraduate studies in the SLT for neurological patients at the University of Social Sciences and Humanities in Warsaw. She is an educator and a speech and language therapist in the psychological and pedagogical information centre in Cie­chanów, applying Chęciek’s revised therapy programme for stuttering persons, She is a member of PTL where she was awarded its Silver Certificate. Together with Chęciek, she is a speech therapist during therapy courses for speech disfluency per­sons in Specjalistyczne Centrum Terapii Jąkania in Wodzisław Śląski. She is working for Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa (vocational college) in Ciechanów, where she concentrates on preventive medicine, as well as the diagnostics and the therapies for fluency disorders. She is a certified coach in the Theory of Constraints for Education programme. She applies the ToC tools for the therapy of stuttering persons in order to develop their autoregulation and motivation, as well as making their fluent speech automatic. She has completed various courses in speech disflu­ency run by experts such as: Mieczysław Chęciek, Zbigniew Tarkowski, Krzysztof Szamburski, Katarzyna Węsierska, Anna Walencik-Topiłko, Manon Spruit (Nether- lands), and Mies Bezemer (Netherlands), She has written and co-written various ti­ties including ones on stuttering, e.g. Wspomaganie płynności mowy dzieckaw wieku przedszkolnym - profilaktyka, diagnoza i terapia jąkania wczesno dziecięcego.

 

Mieczysław Chęciek Elżbieta Bijak Dorota Kamińska

Jąkanie

Skuteczne techniki

Płynnego mówienia

TPM i TDSM

W Zmodyfikowanym Programie Psychofizjologicznej Terapii Jąkających się

Część 2

SPIS TREŚCI CZĘŚCI 2

Wstęp	5
I. Zestawy ćwiczeń oraz teksty do wprowadzania i utrwalania TPM i TDSM (materiały do kopiowania)	13
Głoska t	39
Głoska d	39
Głoska k	39
Głoska g	57
Samogłoski	67

 

TABLE OF CONTENTS OF PART 2

Introduction	9
I. Exercises and texts introducing and consolidating PST (TPM) and GSST (TDSM) (materiais for copying)	13
Sound t	13
Sound d	27
Sound k	39
Sound g	57
Vowels	67

 

Z recencji prof. UG, dr. hab. Stanisława Milewskiego

Książka z pewnością będzie bardzo przydatna wszystkim logopedom zajmującym się terapią osób jąkająych się. Tego typu materiałt ćwiczeniowe w formie odrębnej publikacji dotychczas w Polsce się nie ukazały. Ich zaletą jest, że łączą umiejętnie zaprezentowane założenia teoretyczne Techniki Przedłużonego Mówienia (TPM) oraz Techniki Delikatnego Startu Mowy (TDSM) i zawierają bogatą ilustrację praktyczną do bezpośredniego wykorzystania w terapii logopedycznej. Cenne w tej publikacji jest także to, że autorzy przy opracowywaniu tekstów do terapeutycznego czytania uwzględnili wiek ich adresatów i dostosowali je do pacjentów z czterech grup wiekowych [...].

Prezentowane w książce ćwiczenia są opracowane z dużą znajomością metodycznych aspektów terapii logopedycznej i mogą przyczynić się do zwiększenia efektywności prowadzących zajęć z osobami z niepłynnością mówienia. Przy opracowywaniu ćwiczeń autorzy wykorzystali dostępne w literaturze przedmiotu wyniki badań na temat opisanych w pracy meto terapii jąkania, wiedzę wyniesioną ze szkoleń prowadzonych przez wybitnych specjalistów z zakresu zaburzeń płynności mówienia, a przede wszystkim, co jest szczególnie cenne, własne wieloletnie doświadczenia z pracy z osobami jąkającymi się.